1
00:00:06,214 --> 00:00:11,302
NETFLIX - SERIAL DOKUMENTALNY

2
00:00:21,855 --> 00:00:24,649
Nasza własna rodzina zwierząt.

3
00:00:32,615 --> 00:00:33,616
Bystra.

4
00:00:40,832 --> 00:00:41,750
I wrażliwa.

5
00:00:44,085 --> 00:00:48,048
Im lepiej poznajemy
naszych dzikich kuzynów…

6
00:00:51,843 --> 00:00:55,847
tym bardziej dochodzi do nas,
jacy są niezwykli.

7
00:01:02,771 --> 00:01:06,357
Człekokształtne nie tylko
opanowały sztukę przetrwania,

8
00:01:07,108 --> 00:01:10,361
ale zupełnie ją zredefiniowały.

9
00:01:14,032 --> 00:01:16,076
CZŁEKOKSZTAŁTNE

10
00:01:23,708 --> 00:01:24,751
Dżungla.

11
00:01:28,046 --> 00:01:30,924
Miejsce narodzin małp człekokształtnych…

12
00:01:32,926 --> 00:01:37,472
i ich królestwo po dziś dzień.

13
00:01:39,599 --> 00:01:42,727
PARK NARODOWY KIBALE, UGANDA

14
00:01:46,606 --> 00:01:48,858
To tutaj ten maluch,

15
00:01:49,567 --> 00:01:51,277
który ma niecałe dwa lata,

16
00:01:51,945 --> 00:01:53,947
uczy się, jak przetrwać.

17
00:01:57,700 --> 00:01:59,702
To szympans,

18
00:02:00,995 --> 00:02:03,414
nasz najbliższy zwierzęcy krewny.

19
00:02:07,752 --> 00:02:13,258
To, co odkryje w nadchodzących miesiącach,
ukształtuje jego całe życie.

20
00:02:16,511 --> 00:02:20,557
Żyjąc w społeczności
liczącej ponad 150 szympansów,

21
00:02:20,640 --> 00:02:23,560
nie obawia się zbytnio innych zwierząt.

22
00:02:25,395 --> 00:02:28,857
Największe zagrożenie
spowoduje jego własny gatunek.

23
00:02:35,029 --> 00:02:38,408
Tak jak my,
szympansy mają różne osobowości.

24
00:02:42,412 --> 00:02:44,998
Musi wiedzieć, komu ufać.

25
00:02:51,921 --> 00:02:54,883
Przyjaciele mamy są pomocni i życzliwi.

26
00:02:57,010 --> 00:02:59,679
A z większymi kolegami
fajnie spędza się czas.

27
00:03:02,599 --> 00:03:06,436
Najbardziej musi uważać na dorosłe samce.

28
00:03:08,354 --> 00:03:12,692
Te dwa starsze samce są nierozłączne
i zawsze były dla niego dobre.

29
00:03:19,449 --> 00:03:20,575
Ale ten

30
00:03:21,826 --> 00:03:22,994
jest łobuzem.

31
00:03:39,010 --> 00:03:40,970
Próbuje zdobyć status…

32
00:03:43,806 --> 00:03:47,185
zastraszając wszystkich wokół.

33
00:04:16,339 --> 00:04:20,593
Dla szympansów przemoc jest częścią życia.

34
00:04:24,889 --> 00:04:28,685
Ale walka o władzę
to nie tylko zwykła dzikość.

35
00:04:29,936 --> 00:04:34,399
Młody szympans
będzie świadkiem czegoś niezwykłego.

36
00:04:37,902 --> 00:04:41,698
Żaden z dwóch starszych samców
nie jest tak duży jak łobuz.

37
00:04:46,494 --> 00:04:50,081
Mimo tego nie chcą się poddać.

38
00:05:23,489 --> 00:05:26,868
Tyran jest zbyt silny,
więc pierwszy samiec się wycofuje.

39
00:05:28,578 --> 00:05:30,121
Ale jego kumpel naciera.

40
00:05:35,418 --> 00:05:37,295
I pierwszy samiec wraca.

41
00:05:40,590 --> 00:05:42,675
Dręczyciel nie pokona ich obu.

42
00:05:42,759 --> 00:05:45,094
Pora uciekać, póki można.

43
00:05:54,270 --> 00:05:56,397
Jeden samiec został ranny.

44
00:06:01,402 --> 00:06:03,237
Ale nie będzie cierpiał sam.

45
00:06:22,757 --> 00:06:24,967
W tym zwierzęcym społeczeństwie…

46
00:06:27,136 --> 00:06:30,681
nie trzeba być największym
i najbardziej agresywnym.

47
00:06:34,477 --> 00:06:37,188
Potrzeba za to przyjaciół.

48
00:06:41,651 --> 00:06:44,153
Im więcej sojuszników, tym lepiej.

49
00:06:48,991 --> 00:06:52,703
To, jak ich zdobędziesz,
zależy od twojej osobowości.

50
00:06:55,164 --> 00:06:58,918
Dziecko musi znaleźć własny sposób,

51
00:06:59,001 --> 00:07:03,131
by stać się pełnoprawnym członkiem
rodziny człekokształtnych.

52
00:07:09,637 --> 00:07:15,643
A składa się ona z najbardziej
wyrafinowanych zwierząt na świecie.

53
00:07:19,397 --> 00:07:22,066
Najpierw mamy małpy człowiekowate.

54
00:07:22,942 --> 00:07:24,819
Szympansy,

55
00:07:25,361 --> 00:07:26,904
bonobo,

56
00:07:27,780 --> 00:07:29,699
trzy gatunki orangutanów…

57
00:07:31,701 --> 00:07:33,494
dwa rodzaje goryli

58
00:07:34,829 --> 00:07:38,082
i jeden gatunek człowieka.

59
00:07:38,958 --> 00:07:42,295
Dzielimy wyjątkowe cechy.

60
00:07:43,713 --> 00:07:45,923
Dzięki specjalnemu stawowi barkowemu

61
00:07:46,549 --> 00:07:48,718
możemy zwisać na rękach

62
00:07:49,510 --> 00:07:52,096
i sięgać po owoce na czubkach gałęzi.

63
00:07:54,098 --> 00:07:56,767
I możemy się huśtać.

64
00:07:58,978 --> 00:08:02,940
Żadna małpa
w Afryce czy Azji tego nie zrobi.

65
00:08:04,942 --> 00:08:09,947
Ogony nie pomagają podczas huśtania się,
więc człekokształtne ich nie mają.

66
00:08:11,491 --> 00:08:15,369
Prawdziwymi królami huśtania są gibony.

67
00:08:18,414 --> 00:08:20,208
Do gibonowatych należy

68
00:08:21,125 --> 00:08:25,129
co najmniej 18 różnych gatunków
żyjących w azjatyckich dżunglach.

69
00:08:28,007 --> 00:08:29,800
Mają rozmiary podobne do małp

70
00:08:30,343 --> 00:08:32,094
i są bardzo zwinne.

71
00:08:44,232 --> 00:08:47,860
Człekokształtne mają większe mózgi i ciała
od większości małp.

72
00:08:51,280 --> 00:08:57,245
A rozmiary człowiekowatych
osiągnęły zupełnie nowy poziom.

73
00:08:59,288 --> 00:09:01,290
Czasem może to stwarzać problemy.

74
00:09:04,043 --> 00:09:07,380
SEPILOK, MALEZJA

75
00:09:10,383 --> 00:09:15,388
Orangutany to największe zwierzęta
żyjące na drzewach.

76
00:09:17,390 --> 00:09:21,477
Dorosłe samce ważą około 77 kilogramów,

77
00:09:22,311 --> 00:09:24,522
podobnie jak dorośli ludzie.

78
00:09:27,942 --> 00:09:30,486
Wyobraź sobie, że twój tata tak robi.

79
00:09:38,327 --> 00:09:43,624
Ten młody orangutan wciąż doskonali
swoją technikę wspinaczkową.

80
00:09:47,128 --> 00:09:51,048
Orangutany ewoluowały wśród tygrysów.

81
00:09:58,097 --> 00:10:02,768
Opracowały więc wyjątkowy sposób,
by nie zbliżać się do ziemi.

82
00:10:28,544 --> 00:10:32,340
Skok o tyczce nie wymaga wiele wysiłku

83
00:10:32,923 --> 00:10:36,594
i pozwala najlepiej wykorzystać
znaczną wagę.

84
00:10:56,530 --> 00:10:59,533
Wspinanie się po gigantycznych drzewach

85
00:10:59,617 --> 00:11:01,494
jest trudniejsze

86
00:11:02,328 --> 00:11:04,205
i bardziej ryzykowne.

87
00:11:10,628 --> 00:11:14,632
Te drzewa są wyższe
niż dwudziestopiętrowe budynki.

88
00:11:20,221 --> 00:11:22,765
A najlepsze owoce

89
00:11:23,724 --> 00:11:25,726
często są wysoko w koronach drzew.

90
00:11:28,938 --> 00:11:31,857
Nawet orangutany popełniają błędy.

91
00:11:37,738 --> 00:11:40,199
Wiele z nich ma zagojone złamania,

92
00:11:41,242 --> 00:11:43,369
pamiątkę po poprzednich upadkach.

93
00:12:13,023 --> 00:12:17,153
Ale orangutany szybko się uczą.

94
00:12:20,781 --> 00:12:24,869
Nie tylko pamiętają,
gdzie znaleźć najlepsze jedzenie…

95
00:12:27,163 --> 00:12:32,585
ale tworzą trójwymiarowe mapy mentalne
najbezpieczniejszych dróg do celu.

96
00:12:39,842 --> 00:12:42,636
PARK NARODOWY KIBALE, UGANDA

97
00:12:42,720 --> 00:12:45,681
Dochodzi tu do głosu potęga mózgu.

98
00:12:48,726 --> 00:12:51,353
A kiedy skupia się on na pracy zespołowej,

99
00:12:52,062 --> 00:12:54,940
wyniki są niesamowite.

100
00:13:01,155 --> 00:13:05,034
Mama z młodym podążają za grupą samców.

101
00:13:10,331 --> 00:13:11,832
Szukają jedzenia.

102
00:13:14,210 --> 00:13:16,879
Ale to nie jest zwykła wyprawa.

103
00:13:32,061 --> 00:13:35,147
Szympansy uwielbiają mięso.

104
00:13:41,904 --> 00:13:46,450
Zawiera składniki odżywcze,
których nie ma w diecie wegetariańskiej.

105
00:13:54,083 --> 00:13:57,002
Mama i młode liczą na swoją działkę.

106
00:14:04,969 --> 00:14:07,429
Niełatwo złapać gerezankę rudą.

107
00:14:09,139 --> 00:14:14,019
Ale pracując razem,
szympansy zwiększają swoje szanse.

108
00:14:45,301 --> 00:14:48,095
Te dwa samce stanowią barykadę.

109
00:14:48,178 --> 00:14:50,723
Odcinają drogi ucieczki.

110
00:14:51,682 --> 00:14:54,560
Kolejny zastawia zasadzkę.

111
00:14:56,770 --> 00:14:59,398
Teraz można rozpocząć pościg.

112
00:15:50,240 --> 00:15:52,993
Ta niezwykła współpraca

113
00:15:53,077 --> 00:15:55,704
przynosi sukces
w 80 procentach przypadków.

114
00:15:56,205 --> 00:15:59,124
To o wiele lepiej niż u kotów drapieżnych.

115
00:16:01,043 --> 00:16:04,922
Ale te szympansy
są tak uzdolnionymi myśliwymi,

116
00:16:05,005 --> 00:16:08,342
że zdziesiątkowały
miejscową populację małp.

117
00:16:10,219 --> 00:16:14,682
Ludzie nie są jedynymi człekokształtnymi
zdolnymi do przesady.

118
00:16:17,142 --> 00:16:18,894
O mięso jest coraz trudniej,

119
00:16:19,478 --> 00:16:22,564
więc jest jeszcze cenniejsze.

120
00:16:27,611 --> 00:16:30,322
Jeśli go nie masz, musisz o nie błagać.

121
00:16:32,449 --> 00:16:34,368
I musisz to zrobić grzecznie.

122
00:16:39,957 --> 00:16:42,126
Mięso to coś więcej niż jedzenie.

123
00:16:42,209 --> 00:16:43,961
To społeczna waluta.

124
00:16:46,714 --> 00:16:48,340
Bycie dobrym myśliwym

125
00:16:49,174 --> 00:16:52,553
to kolejny sposób
na wspinanie się po drabinie społecznej.

126
00:16:58,392 --> 00:17:01,687
Sukces samca
u człekokształtnych często zależy

127
00:17:01,770 --> 00:17:04,606
od jego zdolności
do zdobywania pożywienia.

128
00:17:14,658 --> 00:17:18,454
PARK NARODOWY KHAO YAI, TAJLANDIA

129
00:17:21,957 --> 00:17:24,418
Gibony białorękie.

130
00:17:33,302 --> 00:17:36,055
Jak wielu z nas, żyją w parach.

131
00:17:39,433 --> 00:17:43,312
Codziennie wyśpiewują sobie miłość.

132
00:17:45,731 --> 00:17:49,401
Ale jak wiemy, związki bywają

133
00:17:50,736 --> 00:17:51,820
skomplikowane.

134
00:17:58,077 --> 00:18:00,871
Czterolatek o ciemnej sierści…

135
00:18:05,375 --> 00:18:07,628
i jego starszy brat blondyn.

136
00:18:09,630 --> 00:18:11,673
Niedawno stracili ojca.

137
00:18:13,675 --> 00:18:14,635
Przez niego.

138
00:18:19,389 --> 00:18:24,394
W wielu rodzinach zwierząt
nowi ojczymowie zaniedbują, znęcają się,

139
00:18:24,478 --> 00:18:29,274
a nawet zabijają istniejące młode,
by wychować własne.

140
00:18:32,903 --> 00:18:36,115
Ale teraz rodzeństwo potrzebuje pomocy,

141
00:18:37,699 --> 00:18:40,619
a ich ojczym to jedyna opcja.

142
00:18:44,123 --> 00:18:47,668
O tej porze roku niewiele drzew owocuje.

143
00:18:50,420 --> 00:18:52,172
W okolicy tylko jedno.

144
00:18:54,424 --> 00:18:56,426
Na skraju ich terytorium,

145
00:18:57,594 --> 00:18:59,263
w pobliżu wrogów.

146
00:19:03,142 --> 00:19:05,978
Rodzina skrada się ostrożnie.

147
00:19:17,823 --> 00:19:20,534
Samiec z rywalizującej grupy.

148
00:19:36,425 --> 00:19:38,385
Blokuje im drogę.

149
00:19:47,102 --> 00:19:50,564
Ojczym próbuje zastraszyć wroga okrzykami.

150
00:19:56,028 --> 00:19:58,488
Ale rywal nic sobie z tego nie robi.

151
00:20:05,829 --> 00:20:07,331
Ojczym atakuje.

152
00:20:09,458 --> 00:20:10,459
Wróg panikuje.

153
00:20:36,235 --> 00:20:37,653
Ojczym się zbliża.

154
00:20:46,620 --> 00:20:49,456
Ryzykuje ostateczny, desperacki atak.

155
00:21:06,765 --> 00:21:11,478
Ojczym zapewnił cenny posiłek
swojej nowej rodzinie.

156
00:21:23,115 --> 00:21:25,158
Może jednak nie jest taki zły.

157
00:21:30,038 --> 00:21:34,418
Gibony często okazują pasierbom
zadziwiającą czułość.

158
00:21:40,465 --> 00:21:41,883
Kto wie?

159
00:21:41,967 --> 00:21:44,928
Pewnego dnia on też może
potrzebować ich wsparcia.

160
00:21:48,265 --> 00:21:50,517
Opłaca się planować długoterminowo.

161
00:21:52,311 --> 00:21:55,105
Większość człekokształtnych
dożywa ponad 40 lat.

162
00:21:57,482 --> 00:22:00,819
A życie rodzinne bywa skomplikowane.

163
00:22:02,988 --> 00:22:07,409
Zwłaszcza dla największego
członka rodziny.

164
00:22:09,870 --> 00:22:13,623
NIEPRZENIKNIONY LAS BWINDI, UGANDA

165
00:22:24,092 --> 00:22:25,886
Goryl górski.

166
00:22:32,100 --> 00:22:33,810
To srebrnogrzbiety.

167
00:22:35,687 --> 00:22:37,189
Głowa rodziny.

168
00:22:39,983 --> 00:22:41,943
A to niezła rodzina.

169
00:22:43,737 --> 00:22:45,322
Cztery żony…

170
00:22:47,324 --> 00:22:49,326
trójka nastolatków…

171
00:22:51,536 --> 00:22:52,746
dwoje małych dzieci…

172
00:22:57,584 --> 00:22:59,419
i zrzędliwy dziadek.

173
00:23:12,349 --> 00:23:16,311
Tata to dwustukilogramowy przystojniak…

174
00:23:18,730 --> 00:23:21,108
uzbrojony w ogromne kły.

175
00:23:23,735 --> 00:23:27,322
Ale to zadziwiająco łagodny olbrzym,

176
00:23:27,989 --> 00:23:31,118
niemal stuprocentowy wegetarianin.

177
00:23:32,953 --> 00:23:35,330
To najłatwiejsza opcja w tym lesie.

178
00:23:37,916 --> 00:23:42,921
Gdy jesteś głodny,
wystarczy tylko sięgnąć.

179
00:23:45,006 --> 00:23:48,009
To jak życie w salaterce.

180
00:23:56,726 --> 00:24:01,648
Ale jeśli jesz tyle warzyw,
potrzebujesz czasu, by je przetrawić.

181
00:24:07,487 --> 00:24:12,325
Goryle górskie spędzają co najmniej
jedną trzecią dnia na odpoczynku.

182
00:24:13,910 --> 00:24:15,203
Przynajmniej próbują.

183
00:24:25,338 --> 00:24:26,923
Muchy to utrapienie,

184
00:24:28,049 --> 00:24:30,719
a dzieci są jeszcze gorsze.

185
00:25:11,343 --> 00:25:14,095
Mimo wizerunku twardziela,

186
00:25:15,180 --> 00:25:17,307
tata ma miękkie serce.

187
00:25:26,900 --> 00:25:28,360
Ale od czasu do czasu

188
00:25:29,986 --> 00:25:31,154
musi walczyć

189
00:25:31,863 --> 00:25:33,156
o to, co kocha.

190
00:25:38,245 --> 00:25:39,871
Wtedy rozmiar

191
00:25:40,830 --> 00:25:42,832
naprawdę ma znaczenie.

192
00:25:46,878 --> 00:25:47,921
Rywal

193
00:25:49,798 --> 00:25:51,758
i jego oddział.

194
00:26:08,525 --> 00:26:10,277
Tata ma wiele do stracenia.

195
00:26:12,529 --> 00:26:14,656
Jego żony mogą zostać odebrane,

196
00:26:15,574 --> 00:26:17,742
a dzieci zabite.

197
00:26:19,786 --> 00:26:22,455
Walka może kosztować go życie.

198
00:26:30,463 --> 00:26:34,676
Czasem pokaz siły wystarczy,
by odstraszyć wrogów.

199
00:26:45,437 --> 00:26:47,439
Tata próbuje ich przegonić.

200
00:26:49,190 --> 00:26:52,944
Ale rywal ma wsparcie. Całą swoją rodzinę.

201
00:26:59,034 --> 00:27:00,452
Intruz naciera.

202
00:27:06,249 --> 00:27:09,336
Tata nie może sobie pozwolić
na okazanie słabości.

203
00:27:14,591 --> 00:27:16,051
Rywal się wycofuje.

204
00:27:35,695 --> 00:27:39,866
Tata może wrócić
do ukochanego życia rodzinnego.

205
00:27:48,333 --> 00:27:52,003
Miłość najlepiej wyraża się przez dotyk.

206
00:27:56,216 --> 00:27:58,301
Wzajemna pielęgnacja to spoiwo,

207
00:27:58,385 --> 00:28:01,096
które łączy
społeczeństwo człekokształtnych.

208
00:28:08,269 --> 00:28:10,980
To przysługa, która pomaga

209
00:28:11,690 --> 00:28:13,066
nawiązywać przyjaźnie.

210
00:28:16,319 --> 00:28:19,406
Wykonana z wielką starannością…

211
00:28:22,242 --> 00:28:25,995
wywołuje przypływ endorfin.

212
00:28:29,874 --> 00:28:34,087
Człekokształtne to uwielbiają,
jak i towarzystwo, które się z tym łączy.

213
00:28:38,174 --> 00:28:41,803
To zaskakujące, że jeden członek
rodziny człekokształtnych

214
00:28:41,886 --> 00:28:43,680
spędza większość życia sam.

215
00:28:43,805 --> 00:28:46,182
PARK NARODOWY GUNUNG PALUNG, INDONEZJA

216
00:28:52,063 --> 00:28:55,024
Orangutan borneański.

217
00:28:56,609 --> 00:29:01,740
Tylko w pełni dojrzałe samce
mają takie kołnierze policzkowe.

218
00:29:03,992 --> 00:29:07,996
Podobno pomagają ukierunkować
dalekie nawoływania.

219
00:29:21,092 --> 00:29:24,304
Odzywa się do innych orangutanów

220
00:29:24,888 --> 00:29:26,890
rozsianych po całym lesie.

221
00:29:42,447 --> 00:29:48,244
Niektórzy naukowcy uważają,
że orangutany żyły ze sobą jak goryle,

222
00:29:49,412 --> 00:29:55,001
a samce z kołnierzami
strzegły małych grup samic

223
00:29:55,084 --> 00:29:56,461
jak srebrnogrzbiete.

224
00:29:58,880 --> 00:30:01,925
Ale cztery miliony lat temu

225
00:30:02,634 --> 00:30:04,135
klimat się zmienił.

226
00:30:05,220 --> 00:30:08,473
Drzewa nie owocowały już co roku.

227
00:30:09,933 --> 00:30:12,602
Wiele zwierząt cierpiało z głodu.

228
00:30:16,064 --> 00:30:17,440
By znaleźć pokarm,

229
00:30:18,024 --> 00:30:22,320
rodziny orangutanów
rozdzieliły się i rozproszyły.

230
00:30:33,998 --> 00:30:36,709
Teraz żyją samotnie.

231
00:30:40,255 --> 00:30:42,465
Choć nie do końca.

232
00:30:45,802 --> 00:30:49,639
To dziecko ma tylko miesiąc.

233
00:30:51,307 --> 00:30:54,853
Zostanie z mamą przez osiem lat.

234
00:30:57,605 --> 00:31:00,316
Najdłuższe dzieciństwo
wśród człekokształtnych.

235
00:31:00,984 --> 00:31:01,985
Poza nami.

236
00:31:08,575 --> 00:31:13,454
Nauczenie sekretów przetrwania
zajmuje dużo czasu.

237
00:31:19,878 --> 00:31:22,130
Które kwiaty są jadalne.

238
00:31:30,680 --> 00:31:33,975
Jak wydobyć termity
ze spróchniałego drewna.

239
00:31:40,356 --> 00:31:44,694
I gdzie znaleźć owocujące drzewa
w trudnych czasach.

240
00:32:02,420 --> 00:32:05,089
Nawoływanie samca
pozostaje bez odpowiedzi.

241
00:32:10,219 --> 00:32:16,684
Czasem całymi dniami, a nawet tygodniami,
nie spotyka innego orangutana.

242
00:32:23,274 --> 00:32:26,319
Nikt nie wie, co czuje.

243
00:32:29,572 --> 00:32:31,741
Ale może od czasu do czasu,

244
00:32:32,492 --> 00:32:39,290
gdzieś głęboko w swoim DNA,
tęskni za dotykiem towarzysza.

245
00:32:48,007 --> 00:32:53,680
Czasem jednak nawet
najbardziej towarzyskie człekokształtne

246
00:32:53,763 --> 00:32:55,348
wolą być same.

247
00:33:01,104 --> 00:33:04,816
PARK NARODOWY KIBALE, UGANDA

248
00:33:08,361 --> 00:33:13,574
Dziś mama i dziecko
znaleźli ciszę i spokój.

249
00:33:15,284 --> 00:33:17,328
Na skraju swojego terytorium.

250
00:33:20,206 --> 00:33:24,419
Z dala od stresów
szympansiego społeczeństwa.

251
00:33:34,262 --> 00:33:35,680
Patrol graniczny.

252
00:33:37,390 --> 00:33:40,643
Samce z sąsiedniej grupy.

253
00:33:54,782 --> 00:33:55,992
Czujne.

254
00:34:00,621 --> 00:34:02,040
I ciche.

255
00:34:13,342 --> 00:34:18,097
Wyruszyły z misją przejęcia kontroli
nad drzewami owocowymi.

256
00:34:19,766 --> 00:34:22,935
Aby osiągnąć cel, są w stanie zabić.

257
00:34:26,773 --> 00:34:28,733
Młode nie są oszczędzane.

258
00:34:35,323 --> 00:34:37,158
Mama wie, że coś jest nie tak.

259
00:34:59,972 --> 00:35:01,557
Najlepiej zachować ciszę.

260
00:36:19,844 --> 00:36:21,137
Mało brakowało.

261
00:36:34,358 --> 00:36:37,695
Wojna jest tak samo
częścią życia szympansów,

262
00:36:37,778 --> 00:36:39,697
jak jest częścią naszego.

263
00:36:42,533 --> 00:36:46,871
Ale nie wszyscy nasi najbliżsi krewni
są tacy agresywni.

264
00:36:53,502 --> 00:36:56,172
Nad rzeką Kongo
żyje kolejny człekokształtny,

265
00:36:56,672 --> 00:37:00,676
z którym dzielimy 99 procent naszego DNA.

266
00:37:03,137 --> 00:37:05,348
WAMBA, DEMOKRATYCZNA REPUBLIKA KONGA

267
00:37:12,730 --> 00:37:17,777
Tak jak szympansy,
bonobo żyją w dużych społecznościach.

268
00:37:32,541 --> 00:37:38,339
Samce bonobo też okazują siłę,
by zastraszyć innych.

269
00:37:52,603 --> 00:37:56,315
Ten gość
naprawdę zachowuje się agresywnie.

270
00:38:04,782 --> 00:38:07,201
Samice mają już dość.

271
00:38:22,300 --> 00:38:26,429
Wśród bonobo
samice tworzą najsilniejsze sojusze.

272
00:38:28,848 --> 00:38:31,642
To daje im władzę.

273
00:38:36,856 --> 00:38:38,816
W przeciwieństwie do szympansic,

274
00:38:39,567 --> 00:38:42,028
nie są zdominowane przez samce.

275
00:38:44,530 --> 00:38:49,618
Młode bonobo będzie chronione
przed agresorami przez mamę.

276
00:38:51,829 --> 00:38:54,957
I raczej nie doświadczy wojny.

277
00:38:56,417 --> 00:39:01,005
Spotkania między społecznościami bonobo
są niemal zawsze pokojowe.

278
00:39:09,597 --> 00:39:11,807
Inaczej niż u szympansów.

279
00:39:13,059 --> 00:39:15,061
Nikt nie wie dlaczego.

280
00:39:25,529 --> 00:39:27,990
Gdy ten szympans będzie dorastał,

281
00:39:28,991 --> 00:39:33,496
będzie musiał stawić czoła zagrożeniom,
których nie poznają młode bonobo.

282
00:39:42,671 --> 00:39:47,760
Ale jak na człekokształtnego przystało,
daje z siebie wszystko.

283
00:39:50,888 --> 00:39:52,223
Kto wie?

284
00:39:52,306 --> 00:39:55,393
To może być początek pięknej przyjaźni,

285
00:39:56,644 --> 00:39:58,104
która przetrwa dekady.

286
00:40:03,818 --> 00:40:05,403
Ale przyszłość ich

287
00:40:06,028 --> 00:40:07,863
i całej rodziny

288
00:40:08,697 --> 00:40:09,824
jest w rękach

289
00:40:11,075 --> 00:40:13,744
najpotężniejszego człekokształtnego.

290
00:40:16,539 --> 00:40:19,083
Zabijamy naszych dzikich kuzynów.

291
00:40:20,835 --> 00:40:22,336
Zamykamy ich w klatkach.

292
00:40:24,588 --> 00:40:26,424
Niszczymy ich domy.

293
00:40:31,595 --> 00:40:35,141
Jednak nawet w obliczu takich przeciwności

294
00:40:36,100 --> 00:40:40,438
człekokształtne potrafią nas zadziwić.

295
00:40:42,148 --> 00:40:45,276
BOSSOU, GWINEA

296
00:40:45,359 --> 00:40:48,612
Otoczony ludzkimi osiedlami,

297
00:40:48,696 --> 00:40:54,326
odosobniony fragment lasu
o szerokości zaledwie tuzina boisk.

298
00:40:57,163 --> 00:41:01,459
To dom dla niezwykłej grupy szympansów.

299
00:41:06,797 --> 00:41:11,844
Niemal codziennie muszą
zapuszczać się w nasz świat.

300
00:41:46,754 --> 00:41:51,217
Możemy sobie tylko wyobrazić,
jak szympansy nas postrzegają.

301
00:42:00,017 --> 00:42:03,562
Mają powody, by zachowywać ostrożność.

302
00:42:13,072 --> 00:42:16,492
Ale mają nadzieję na wspaniałe nagrody.

303
00:42:24,208 --> 00:42:28,587
Uprawiane tu owoce, tak bogate w cukier,

304
00:42:29,505 --> 00:42:31,507
że smakują jak niebo w gębie.

305
00:43:00,619 --> 00:43:04,915
Te szympansy nauczyły się
skradać wokół ludzi

306
00:43:07,334 --> 00:43:11,922
i czerpać jak najwięcej
z tego nowego, pełnego wyzwań, świata.

307
00:43:15,009 --> 00:43:16,719
Owoce olejowca gwinejskiego.

308
00:43:17,720 --> 00:43:22,600
Najlepszy jest ich miąższ
napakowany białkiem i kaloriami.

309
00:43:24,935 --> 00:43:26,270
Jest jeden problem.

310
00:43:28,939 --> 00:43:31,734
Tę ucztę otacza twarda skorupa.

311
00:43:34,945 --> 00:43:38,365
Dotarcie do niej wymaga pomysłowości.

312
00:43:56,175 --> 00:43:58,802
Łupanie orzechów to dla nas prościzna,

313
00:44:00,012 --> 00:44:02,348
ale jeśli chodzi o zachowanie zwierząt,

314
00:44:03,223 --> 00:44:05,601
to prawdziwa rewolucja.

315
00:44:13,609 --> 00:44:16,320
Człekokształtne stoją na czele

316
00:44:16,862 --> 00:44:20,366
elitarnego klubu użytkowników narzędzi.

317
00:44:23,410 --> 00:44:25,913
Tworzą gniazda.

318
00:44:31,627 --> 00:44:32,670
Parasole.

319
00:44:37,633 --> 00:44:39,635
Sondy.

320
00:44:43,263 --> 00:44:45,432
A nawet włócznie.

321
00:44:52,189 --> 00:44:55,859
Ta grupa z Bossou jest wyjątkowa.

322
00:45:00,239 --> 00:45:04,410
Opracowała więcej niż jedno narzędzie
do eksploatowania naszych upraw.

323
00:45:06,578 --> 00:45:11,041
Oprócz młotków i kowadeł
wynalazła też coś takiego.

324
00:45:12,960 --> 00:45:14,086
Tłuczek.

325
00:45:17,214 --> 00:45:19,591
Używają go do miażdżenia serc palmowych,

326
00:45:20,342 --> 00:45:21,844
by łatwiej je było zjeść.

327
00:45:24,138 --> 00:45:27,808
To zachowanie charakterystyczne
tylko dla tej społeczności.

328
00:45:32,646 --> 00:45:36,692
Jej członkowie nauczyli się nawet
rozbrajać pułapki kłusowników,

329
00:45:36,775 --> 00:45:40,279
które wyrządzają wiele szkód
wśród innych szympansów.

330
00:45:43,115 --> 00:45:46,034
Mimo tych wielkich osiągnięć,

331
00:45:46,952 --> 00:45:48,662
ich liczba wciąż maleje.

332
00:45:50,205 --> 00:45:53,792
Zostało tylko siedem szympansów z Bossou.

333
00:45:58,213 --> 00:46:02,050
Młody, jedyny w grupie,

334
00:46:03,677 --> 00:46:05,387
tęskni za towarzyszami zabaw.

335
00:46:16,064 --> 00:46:18,442
Pascal Goumi jest miejscowym,

336
00:46:19,276 --> 00:46:21,570
ale nie stanowi dla nich zagrożenia.

337
00:46:26,033 --> 00:46:30,746
Jako badacz terenowy
zna tego szympansa od urodzenia.

338
00:46:34,041 --> 00:46:35,501
Można powiedzieć,

339
00:46:36,084 --> 00:46:37,753
że się zaprzyjaźnili.

340
00:46:42,007 --> 00:46:46,136
Przyjaźń jest tak ważna
dla powodzenia człekokształtnych,

341
00:46:46,220 --> 00:46:49,890
że może nawet przekroczyć
granice gatunków.

342
00:46:56,730 --> 00:47:01,109
Ale ludzie zdominowali planetę.

343
00:47:05,864 --> 00:47:09,409
Zostawiliśmy niewiele miejsca
innym człekokształtnym.

344
00:47:12,830 --> 00:47:16,542
Zapomnieliśmy,
że mamy obowiązek dbać o siebie.

345
00:47:20,838 --> 00:47:25,008
W końcu to też nasza rodzina.

346
00:48:13,348 --> 00:48:15,225
Napisy: Tomasz Suchoń