1
00:00:06,214 --> 00:00:11,302
BİR NETFLIX BELGESEL DİZİSİ

2
00:00:21,855 --> 00:00:24,649
<i>Bizim kendi hayvan familyamız.</i>

3
00:00:32,615 --> 00:00:33,616
<i>Akıllı.</i>

4
00:00:40,832 --> 00:00:41,750
<i>Hassas.</i>

5
00:00:44,085 --> 00:00:48,048
<i>Yabani kuzenlerimizi tanıdıkça…</i>

6
00:00:51,843 --> 00:00:55,847
<i>…ne kadar sıra dışı olduklarını</i>
<i>daha iyi öğreniyoruz.</i>

7
00:01:02,771 --> 00:01:06,357
<i>İnsansılar hayatta kalma oyununda</i>
<i>ustalaşmakla kalmadı,</i>

8
00:01:07,108 --> 00:01:10,361
<i>oynanış şeklini de baştan yazdı.</i>

9
00:01:13,406 --> 00:01:16,076
İNSANSILAR

10
00:01:23,708 --> 00:01:24,751
<i>Orman.</i>

11
00:01:28,046 --> 00:01:30,965
<i>İnsansı familyasının doğduğu yer</i>

12
00:01:32,926 --> 00:01:35,929
<i>ve bugün yaşayan tüm yabani insansıların</i>

13
00:01:36,012 --> 00:01:37,472
<i>yaşam alanı.</i>

14
00:01:46,606 --> 00:01:48,858
<i>Ayrıca iki yaşından küçük</i>

15
00:01:49,567 --> 00:01:51,277
<i>bu oğlan yavrusunun da</i>

16
00:01:51,945 --> 00:01:53,947
<i>hayatta kalmayı öğrendiği yer.</i>

17
00:01:57,700 --> 00:01:59,702
<i>O bir şempanze.</i>

18
00:02:00,995 --> 00:02:03,414
<i>En yakın hayvan akrabamız.</i>

19
00:02:07,752 --> 00:02:10,505
<i>Gelecek aylarda keşfedeceği şeyler</i>

20
00:02:10,588 --> 00:02:13,258
<i>tüm hayatını şekillendirecek.</i>

21
00:02:16,511 --> 00:02:20,557
<i>150'den fazla şempanzeden oluşan bir</i>
<i>toplulukta yaşadığı için</i>

22
00:02:20,640 --> 00:02:23,560
<i>diğer hayvanlardan korkmasına</i>
<i>pek gerek yok.</i>

23
00:02:25,395 --> 00:02:28,857
<i>En büyük mücadelesini</i>
<i>kendi türüyle yaşayacak.</i>

24
00:02:35,029 --> 00:02:38,408
<i>Bizler gibi şempanzelerin de</i>
<i>farklı kişilikleri vardır.</i>

25
00:02:42,412 --> 00:02:45,582
<i>Kime güveneceğini bilmesi gerek.</i>

26
00:02:51,921 --> 00:02:54,883
<i>Annesinin arkadaşları</i>
<i>destekleyici ve kibar.</i>

27
00:02:57,010 --> 00:02:59,679
<i>Kendisinden büyük bazı çocuklarla</i>
<i>oynamak da eğlenceli.</i>

28
00:03:02,599 --> 00:03:06,436
<i>En çok yetişkin erkeklere</i>
<i>karşı temkinli olmalı.</i>

29
00:03:08,354 --> 00:03:10,648
<i>Bu iki yaşlı adam hep bir aradalar</i>

30
00:03:10,732 --> 00:03:12,692
<i>ve ona hep iyi davranıyorlar.</i>

31
00:03:19,449 --> 00:03:20,575
<i>Ama bu erkek</i>

32
00:03:21,826 --> 00:03:22,994
<i>bir zorba.</i>

33
00:03:39,010 --> 00:03:40,970
<i>İzlediği yıldırma politikasıyla…</i>

34
00:03:43,806 --> 00:03:47,185
<i>…statü kazanmaya çalışıyor.</i>

35
00:04:16,339 --> 00:04:17,674
<i>Şempanzeler için</i>

36
00:04:17,757 --> 00:04:20,593
<i>şiddet, hayatın bir parçasıdır.</i>

37
00:04:24,889 --> 00:04:28,685
<i>Ancak bu güç mücadeleleri</i>
<i>sadece vahşetten ibaret olmaz.</i>

38
00:04:29,936 --> 00:04:31,271
<i>Ve bu yavru</i>

39
00:04:31,354 --> 00:04:34,399
<i>kayda değer bir şeye tanık olmak üzere.</i>

40
00:04:37,902 --> 00:04:40,029
<i>İki yaşlı erkek de</i>

41
00:04:40,113 --> 00:04:41,698
<i>o zorba kadar iri değil.</i>

42
00:04:46,494 --> 00:04:47,954
<i>Yine de</i>

43
00:04:48,037 --> 00:04:50,081
<i>boyun eğmeyi reddediyorlar.</i>

44
00:05:23,489 --> 00:05:26,868
<i>Zorba çok güçlü,</i>
<i>o yüzden ilk erkek geri çekiliyor.</i>

45
00:05:28,578 --> 00:05:30,121
<i>Ama arkadaşı hücum ediyor.</i>

46
00:05:35,418 --> 00:05:37,295
<i>Şimdi ilki de geri döndü.</i>

47
00:05:40,590 --> 00:05:42,675
<i>Zorba ikisini birden yenemez.</i>

48
00:05:42,759 --> 00:05:45,094
<i>Fırsat varken kaçma vakti.</i>

49
00:05:54,270 --> 00:05:56,397
<i>İkisinden biri yaralandı.</i>

50
00:06:01,402 --> 00:06:03,696
<i>Ama acısını tek başına çekmeyecek.</i>

51
00:06:22,757 --> 00:06:24,967
<i>Bu hayvan toplumunda…</i>

52
00:06:27,136 --> 00:06:30,681
<i>…en iri ya da</i>
<i>en saldırgan olmanıza gerek yok.</i>

53
00:06:34,477 --> 00:06:35,603
<i>Dostlara</i>

54
00:06:36,187 --> 00:06:37,188
<i>ihtiyacınız var.</i>

55
00:06:41,651 --> 00:06:44,153
<i>Ne kadar müttefikiniz varsa o kadar iyi.</i>

56
00:06:48,991 --> 00:06:50,660
<i>Ama o dostları edinebilmek</i>

57
00:06:50,743 --> 00:06:52,703
<i>kişiliğinize bağlı.</i>

58
00:06:55,164 --> 00:06:58,918
<i>Bir yavru, insansı familyasının</i>

59
00:06:59,001 --> 00:07:01,129
<i>başarılı bir üyesi olmak için</i>

60
00:07:01,212 --> 00:07:03,131
<i>yolunu kendi bulmalı.</i>

61
00:07:09,637 --> 00:07:15,643
<i>Bu familyada dünyanın</i>
<i>en sofistike hayvanları mevcut.</i>

62
00:07:19,397 --> 00:07:22,066
<i>İlk olarak büyük insansı maymunlar var.</i>

63
00:07:22,942 --> 00:07:24,819
<i>Şempanzeler,</i>

64
00:07:25,361 --> 00:07:26,904
<i>cüce şempanzeler,</i>

65
00:07:27,780 --> 00:07:29,699
<i>üç orangutan türü…</i>

66
00:07:31,701 --> 00:07:33,494
<i>…iki goril türü</i>

67
00:07:34,829 --> 00:07:38,082
<i>ve bir insan türü var.</i>

68
00:07:38,958 --> 00:07:42,295
<i>Hepimizin kendine has özellikleri var.</i>

69
00:07:43,880 --> 00:07:45,923
<i>Özel bir omuz eklemi sayesinde</i>

70
00:07:46,549 --> 00:07:52,096
<i>kollarımızla asılabiliyor</i> <i>ve dalların</i>
<i>ucundaki meyvelere ulaşabiliyoruz.</i>

71
00:07:54,098 --> 00:07:56,767
<i>Ve sallanabiliyoruz.</i>

72
00:07:58,978 --> 00:08:02,940
<i>Afrika veya Asya'daki</i>
<i>hiçbir maymun bunu yapamaz.</i>

73
00:08:04,942 --> 00:08:09,947
<i>Sallanırken kuyruk dengeyi bozar.</i>
<i>O yüzden insansıların kuyruğu yoktur.</i>

74
00:08:11,491 --> 00:08:15,369
<i>Sallanmayı en iyi becerenler</i> <i>gibonlardır.</i>

75
00:08:18,414 --> 00:08:20,208
<i>Gibongiller olarak bilinirler.</i>

76
00:08:21,125 --> 00:08:22,960
<i>Asya ormanlarında</i>

77
00:08:23,044 --> 00:08:25,129
<i>en az 18 farklı tür yaşar.</i>

78
00:08:28,007 --> 00:08:32,094
<i>Daha ziyade maymun ebatlarındadırlar</i>
<i>ve çok çeviktirler.</i>

79
00:08:44,398 --> 00:08:47,777
<i>İnsansıların beyni ve bedeni</i>
<i>çoğu maymundan daha büyüktür.</i>

80
00:08:51,280 --> 00:08:54,408
<i>Büyük insansı maymunların boyutuysa</i>

81
00:08:54,492 --> 00:08:57,245
<i>bambaşka bir seviyeye ulaşır.</i>

82
00:08:59,288 --> 00:09:01,290
<i>Bu da biraz sorun yaratabilir.</i>

83
00:09:03,125 --> 00:09:07,380
SEPİLOK
MALEZYA

84
00:09:10,383 --> 00:09:11,842
<i>Orangutanlar,</i>

85
00:09:11,926 --> 00:09:15,388
<i>ağaçta yaşayan hayvanların en büyüğüdür.</i>

86
00:09:17,390 --> 00:09:21,477
<i>Yetişkin erkekler</i>
<i>yaklaşık 77 kilo kadardır.</i>

87
00:09:22,311 --> 00:09:24,522
<i>Yetişkin bir insana benzer şekilde.</i>

88
00:09:27,942 --> 00:09:30,486
<i>Babanızın şunu yaptığını düşünsenize.</i>

89
00:09:38,327 --> 00:09:40,246
<i>Bu genç orangutan</i>

90
00:09:40,329 --> 00:09:43,624
<i>tırmanma tekniğini hâlâ geliştiriyor.</i>

91
00:09:47,128 --> 00:09:51,048
<i>Orangutanlar,</i>
<i>kaplanlarla birlikte evrilmiştir.</i>

92
00:09:58,097 --> 00:10:01,142
<i>O yüzden de yerden uzak durmanın</i>

93
00:10:01,225 --> 00:10:02,768
<i>eşsiz bir yolunu buldular.</i>

94
00:10:28,544 --> 00:10:32,340
<i>Sırıkla atlama çok az çaba gerektirir</i>

95
00:10:32,923 --> 00:10:36,594
<i>ve ağır olmalarının</i>
<i>nimetlerinden faydalanmalarını sağlar.</i>

96
00:10:56,530 --> 00:10:59,533
<i>Ama ormanın devasa ağaçlarına tırmanmak</i>

97
00:10:59,617 --> 00:11:01,494
<i>daha yorucu</i>

98
00:11:02,328 --> 00:11:04,205
<i>ve daha risklidir.</i>

99
00:11:10,628 --> 00:11:14,632
<i>Bu ağaçlar</i>
<i>20 katlı bir binadan daha yüksek.</i>

100
00:11:20,221 --> 00:11:22,765
<i>Ve genelde en iyi meyve de</i>

101
00:11:23,724 --> 00:11:25,726
<i>en tepedeki dallarda olur.</i>

102
00:11:28,938 --> 00:11:31,857
<i>Orangutanlar bile hata yapabilir.</i>

103
00:11:37,738 --> 00:11:40,199
<i>Çoğunda, önceki düşüşlerinden miras kalan</i>

104
00:11:41,242 --> 00:11:43,369
<i>iyileşmiş kırıklar vardır.</i>

105
00:12:13,023 --> 00:12:15,609
<i>Ama orangutanlar</i>

106
00:12:15,693 --> 00:12:17,153
<i>iyi öğrencilerdir.</i>

107
00:12:20,781 --> 00:12:24,869
<i>Sadece en iyi yiyeceğin</i>
<i>nerede olduğunu hatırlamakla kalmaz,</i>

108
00:12:27,163 --> 00:12:30,499
<i>oraya ulaşmak için en güvenli rotaların</i>
<i>üç boyutlu</i>

109
00:12:30,583 --> 00:12:32,668
<i>zihinsel haritalarını da oluşturur.</i>

110
00:12:42,720 --> 00:12:45,681
<i>Beyin gücü büyük bir avantaj sağlar…</i>

111
00:12:48,726 --> 00:12:51,353
<i>…ve takım çalışmasına odaklanıldığında</i>

112
00:12:52,062 --> 00:12:54,940
<i>müthiş sonuçlar doğurur.</i>

113
00:13:01,155 --> 00:13:05,034
<i>Anne ve yavrusu</i>
<i>bir grup erkek şempanzeyi takip ediyor.</i>

114
00:13:10,331 --> 00:13:11,832
<i>Yiyecek arıyorlar.</i>

115
00:13:14,210 --> 00:13:16,879
<i>Ama bu normal bir yiyecek arayışı değil.</i>

116
00:13:32,061 --> 00:13:35,147
<i>Şempanzeler ete bayılır.</i>

117
00:13:41,904 --> 00:13:46,450
<i>Normaldeki vejetaryen beslenmelerinde</i>
<i>olmayan besin maddelerini içerir.</i>

118
00:13:54,083 --> 00:13:57,294
<i>Anne ve yavrusu da</i>
<i>paylarına bir şey düşer diye umuyor.</i>

119
00:14:04,969 --> 00:14:07,429
<i>Kızıl gerazaları yakalamak zordur.</i>

120
00:14:09,139 --> 00:14:11,016
<i>Ama şempanzeler</i>

121
00:14:11,100 --> 00:14:14,019
<i>birlikte çalışarak şanslarını artırıyor.</i>

122
00:14:45,301 --> 00:14:48,095
<i>Bu ikisi yol tıkayıcı.</i>

123
00:14:48,178 --> 00:14:50,973
<i>Kaçış yollarını kesmek için</i>
<i>harekete geçiyorlar.</i>

124
00:14:51,682 --> 00:14:54,560
<i>Diğeri de pusu kurmaya gidiyor.</i>

125
00:14:56,770 --> 00:14:59,398
<i>Kovalayan, hamlesini yapabilir artık.</i>

126
00:15:50,240 --> 00:15:52,993
<i>Bu olağanüstü takım çalışması</i>

127
00:15:53,077 --> 00:15:55,704
<i>yüzde 80'lik bir başarı oranı sağlıyor.</i>

128
00:15:56,705 --> 00:15:59,124
<i>Tüm büyük kedilerden çok daha iyi.</i>

129
00:16:01,043 --> 00:16:02,920
<i>Ama bu şempanzeler</i>

130
00:16:03,003 --> 00:16:04,922
<i>o kadar becerikli avcılardır ki</i>

131
00:16:05,005 --> 00:16:08,342
<i>bölgedeki maymun nüfusunu yok etmiştir.</i>

132
00:16:10,219 --> 00:16:12,846
<i>Aşırıya kaçma özelliği olan tek insansılar</i>

133
00:16:12,930 --> 00:16:14,682
<i>insanlar değildir.</i>

134
00:16:17,142 --> 00:16:22,564
<i>Et bulmak zorlaştığı için</i>
<i>daha da kıymetli hâle geldi.</i>

135
00:16:27,611 --> 00:16:30,322
<i>Et bulamayanların dilenmesi gerekiyor.</i>

136
00:16:32,449 --> 00:16:34,368
<i>Bunu da kibarca yapmalılar.</i>

137
00:16:39,957 --> 00:16:42,126
<i>Et, yiyecekten öte bir şey.</i>

138
00:16:42,209 --> 00:16:44,003
<i>Ayrıca sosyal bir para birimi.</i>

139
00:16:46,714 --> 00:16:48,340
<i>İyi bir avcı olmak</i>

140
00:16:49,299 --> 00:16:52,553
<i>sınıf atlamanın başka bir yolu.</i>

141
00:16:58,392 --> 00:17:01,687
<i>Erkek bir insansının başarısı genellikle</i>

142
00:17:01,770 --> 00:17:04,606
<i>ihtiyaçları karşılama yeteneğine bağlıdır.</i>

143
00:17:13,949 --> 00:17:18,454
KHAO YAI
TAYLAND

144
00:17:21,957 --> 00:17:24,418
<i>Beyaz elli gibonlar.</i>

145
00:17:33,302 --> 00:17:36,055
<i>Çoğumuz gibi çiftler hâlinde yaşarlar.</i>

146
00:17:39,433 --> 00:17:43,312
<i>Her gün</i>
<i>birbirlerine olan aşklarını şakırlar.</i>

147
00:17:45,731 --> 00:17:47,775
<i>Ama bildiğimiz üzere,</i>

148
00:17:47,858 --> 00:17:49,401
<i>ilişkiler biraz</i>

149
00:17:50,736 --> 00:17:51,820
<i>karmaşık olabilir.</i>

150
00:17:58,077 --> 00:18:00,871
<i>Esmer, dört yaşında bir genç…</i>

151
00:18:05,375 --> 00:18:07,628
<i>…ve onun sarışın abisi.</i>

152
00:18:09,463 --> 00:18:11,673
<i>Yakın zamanda babalarını kaybettiler.</i>

153
00:18:13,675 --> 00:18:14,635
<i>Onun yüzünden.</i>

154
00:18:19,389 --> 00:18:21,225
<i>Birçok hayvan familyasında</i>

155
00:18:21,308 --> 00:18:24,394
<i>yeni üvey babalar,</i>
<i>kendi çocuklarını yetiştirmek için</i>

156
00:18:24,478 --> 00:18:29,274
<i>mevcut olan gençleri ihmal eder,</i>
<i>onlara zulmeder ve hatta onları öldürür.</i>

157
00:18:32,903 --> 00:18:36,115
<i>Ama şu anda</i>
<i>bu kardeşlerin yardıma ihtiyacı var</i>

158
00:18:37,699 --> 00:18:40,619
<i>ve tutunacakları tek dal üvey babaları.</i>

159
00:18:44,123 --> 00:18:45,749
<i>Yılın bu zamanında</i>

160
00:18:45,833 --> 00:18:47,668
<i>çok az ağaç meyve verir.</i>

161
00:18:50,420 --> 00:18:52,214
<i>Ellerinde sadece bir ağaç var.</i>

162
00:18:54,424 --> 00:18:56,426
<i>Bölgelerinin sınırında,</i>

163
00:18:57,594 --> 00:18:59,263
<i>düşmanlarının hemen yanında.</i>

164
00:19:03,142 --> 00:19:05,978
<i>Aile çok temkinli yaklaşıyor.</i>

165
00:19:17,823 --> 00:19:20,534
<i>Komşu gruptan bir erkek.</i>

166
00:19:36,425 --> 00:19:38,385
<i>Yollarını kapatıyor.</i>

167
00:19:47,102 --> 00:19:50,564
<i>Üvey baba, düşmanını ses çıkararak</i>
<i>korkutmaya çalışıyor.</i>

168
00:19:56,028 --> 00:19:58,488
<i>Ama komşusu geri adım atmıyor.</i>

169
00:20:05,829 --> 00:20:07,331
<i>Üvey baba saldırıyor.</i>

170
00:20:08,957 --> 00:20:10,459
<i>Düşmanı panikliyor.</i>

171
00:20:36,235 --> 00:20:37,653
<i>Üvey baba yaklaşıyor.</i>

172
00:20:46,620 --> 00:20:49,456
<i>Çaresizce son bir saldırıyı göze alıyor.</i>

173
00:21:06,765 --> 00:21:11,478
<i>Üvey baba, yeni ailesi için</i>
<i>çok önemli bir yemek elde etti.</i>

174
00:21:23,115 --> 00:21:25,158
<i>Belki de o kadar kötü değildir.</i>

175
00:21:30,038 --> 00:21:34,418
<i>Gibonlar genellikle üvey çocuklarına</i>
<i>şaşırtıcı bir şefkat gösterir.</i>

176
00:21:40,465 --> 00:21:41,883
<i>Kim bilir?</i>

177
00:21:41,967 --> 00:21:44,928
<i>Bir gün</i>
<i>onların desteğine de ihtiyacı olabilir.</i>

178
00:21:48,265 --> 00:21:50,767
<i>Uzun vadeli bir strateji</i>
<i>fayda getirebilir.</i>

179
00:21:52,311 --> 00:21:55,105
<i>Çoğu insansı 40'lı yaşlara kadar yaşar.</i>

180
00:21:57,482 --> 00:22:00,819
<i>Aile hayatları da</i>
<i>karmaşık bir hâl alabilir.</i>

181
00:22:02,988 --> 00:22:07,409
<i>Özellikle de en büyük insansı için.</i>

182
00:22:24,092 --> 00:22:25,886
<i>Bir dağ gorili.</i>

183
00:22:32,100 --> 00:22:33,810
<i>Gümüş sırtlı bir goril</i>

184
00:22:35,687 --> 00:22:37,189
<i>ve ailesinin reisi.</i>

185
00:22:39,983 --> 00:22:41,943
<i>Çok da geniş bir aile.</i>

186
00:22:43,737 --> 00:22:45,322
<i>Dört eş…</i>

187
00:22:47,324 --> 00:22:49,326
<i>…üç ergen…</i>

188
00:22:51,578 --> 00:22:52,746
<i>…iki bebek…</i>

189
00:22:57,584 --> 00:22:59,419
<i>…ve huysuz bir dede.</i>

190
00:23:12,349 --> 00:23:16,311
<i>Baba, köpek dişleriyle donanmış…</i>

191
00:23:18,730 --> 00:23:21,108
<i>…200 kiloluk bir yarma.</i>

192
00:23:23,735 --> 00:23:27,322
<i>Buna rağmen,</i>
<i>şaşırtıcıdır ama nazik de bir dev</i>

193
00:23:27,989 --> 00:23:31,118
<i>ve neredeyse tamamen vejetaryen.</i>

194
00:23:32,953 --> 00:23:35,330
<i>Bu ormandaki en kolay seçenektir bu.</i>

195
00:23:37,916 --> 00:23:39,376
<i>Ne zaman acıksalar</i>

196
00:23:39,459 --> 00:23:42,921
<i>tek yapmaları gereken ağaca doğru uzanmak.</i>

197
00:23:45,006 --> 00:23:48,009
<i>Salata kâsesinde yaşamak gibi.</i>

198
00:23:56,726 --> 00:23:59,146
<i>Ama bu kadar sebze yiyince</i>

199
00:23:59,229 --> 00:24:01,648
<i>sindirmesi de vakit alır.</i>

200
00:24:07,487 --> 00:24:12,325
<i>Dağ gorilleri günün en az üçte birini</i>
<i>dinlenerek geçirir.</i>

201
00:24:13,910 --> 00:24:15,537
<i>Ya da dinlenmeye çalışarak.</i>

202
00:24:25,338 --> 00:24:27,174
<i>Sinekler tam bir baş belasıdır.</i>

203
00:24:28,049 --> 00:24:30,719
<i>Çocuklarsa daha da beter.</i>

204
00:25:11,343 --> 00:25:14,095
<i>Sert erkek imajına rağmen</i>

205
00:25:15,180 --> 00:25:17,307
<i>babanın yumuşacık bir kalbi vardır.</i>

206
00:25:26,900 --> 00:25:28,360
<i>Ama bazen</i>

207
00:25:29,986 --> 00:25:31,154
<i>sevdikleri için</i>

208
00:25:31,863 --> 00:25:33,240
<i>savaşmak zorunda kalır.</i>

209
00:25:38,245 --> 00:25:39,871
<i>İşte o zaman boyutu</i>

210
00:25:40,830 --> 00:25:42,832
<i>büyük önem kazanır.</i>

211
00:25:46,878 --> 00:25:47,921
<i>Bir rakip</i>

212
00:25:49,798 --> 00:25:51,758
<i>ve sürüsü.</i>

213
00:26:08,525 --> 00:26:10,443
<i>Babanın kaybedecek çok şeyi var.</i>

214
00:26:12,529 --> 00:26:14,656
<i>Eşleri çalınabilir,</i>

215
00:26:15,574 --> 00:26:17,742
<i>çocukları öldürülebilir.</i>

216
00:26:19,786 --> 00:26:22,455
<i>Bir kavga onun hayatına bile mal olabilir.</i>

217
00:26:30,463 --> 00:26:32,507
<i>Bazen bir güç gösterisi</i>

218
00:26:32,591 --> 00:26:34,676
<i>düşmanları caydırmaya yeter.</i>

219
00:26:45,437 --> 00:26:47,647
<i>Baba onları uzaklaştırmaya çalışıyor.</i>

220
00:26:49,190 --> 00:26:50,859
<i>Ama rakibin desteği var.</i>

221
00:26:50,942 --> 00:26:52,944
<i>Tüm ailesi.</i>

222
00:26:59,034 --> 00:27:00,452
<i>Rakip taarruza geçiyor.</i>

223
00:27:06,249 --> 00:27:09,336
<i>Babanın zayıflık göstermek gibi</i>
<i>bir lüksü yok.</i>

224
00:27:14,591 --> 00:27:16,051
<i>Rakip geri çekiliyor.</i>

225
00:27:35,695 --> 00:27:37,030
<i>Baba</i>

226
00:27:37,113 --> 00:27:39,866
<i>sevdiği aile hayatına dönebilir artık.</i>

227
00:27:48,333 --> 00:27:50,585
<i>En iyi, dokunarak ifade edilen</i>

228
00:27:50,669 --> 00:27:52,003
<i>bir sevgi.</i>

229
00:27:56,216 --> 00:27:58,301
<i>Tımar, insansı toplumunu</i>

230
00:27:58,385 --> 00:28:01,096
<i>bir arada tutan sıkı bağdır.</i>

231
00:28:08,269 --> 00:28:10,980
<i>Dostluk ve iyilik göstergesi olarak</i>

232
00:28:11,690 --> 00:28:13,066
<i>görülebilir. </i>

233
00:28:16,319 --> 00:28:19,406
<i>Büyük bir ihtimam</i>
<i>ve dikkatle yapıldığında…</i>

234
00:28:22,242 --> 00:28:25,995
<i>…mutluluk hormonlarının</i>
<i>salgılanmasına neden olur.</i>

235
00:28:29,874 --> 00:28:31,501
<i>İnsansılar buna</i>

236
00:28:31,584 --> 00:28:34,087
<i>ve yarattığı dostluğa büyük istek duyar.</i>

237
00:28:38,174 --> 00:28:41,803
<i>Bu yüzden bir insansı türünün</i>
<i>hayatının çoğunu</i>

238
00:28:41,886 --> 00:28:44,472
<i>yalnız geçirmesi şaşırtıcıdır.</i>

239
00:28:44,556 --> 00:28:46,182
GUNUNG PALUNG
ENDONEZYA

240
00:28:52,063 --> 00:28:55,024
<i>Bir Borneo orangutanı.</i>

241
00:28:56,609 --> 00:28:59,404
<i>Sadece tamamen olgunlaşmış erkeklerde</i>

242
00:28:59,487 --> 00:29:01,740
<i>bu yanak çıkıntıları vardır.</i>

243
00:29:03,992 --> 00:29:06,578
<i>Uzun çağrılarını yönlendirmesine</i>

244
00:29:06,661 --> 00:29:07,996
<i>yaradığı düşünülüyor.</i>

245
00:29:21,092 --> 00:29:24,304
<i>Ormanın dört bir yanına dağılmış</i>

246
00:29:24,888 --> 00:29:26,890
<i>diğer orangutanlara sesleniyor.</i>

247
00:29:42,447 --> 00:29:43,907
<i>Bazı bilim insanları,</i>

248
00:29:43,990 --> 00:29:48,244
<i>orangutanların bir zamanlar</i>
<i>goriller gibi yakın yaşadığına inanıyor.</i>

249
00:29:49,412 --> 00:29:51,664
<i>Bu yanak çıkıntılı erkekler de</i>

250
00:29:51,748 --> 00:29:56,461
<i>gümüş sırtlıların yaptığı gibi</i>
<i>bir dişi grubunu koruyor.</i>

251
00:29:58,880 --> 00:30:01,925
<i>Sonrasında, yaklaşık dört milyon yıl önce</i>

252
00:30:02,634 --> 00:30:04,135
<i>iklim değişti.</i>

253
00:30:05,220 --> 00:30:08,473
<i>Ağaçlar artık her yıl meyve vermiyordu.</i>

254
00:30:09,933 --> 00:30:12,602
<i>Birçok hayvan açlıkla karşı karşıya kaldı.</i>

255
00:30:16,064 --> 00:30:17,440
<i>Orangutan aileleri</i>

256
00:30:18,024 --> 00:30:20,985
<i>yeterli yiyecek bulmak için</i>

257
00:30:21,069 --> 00:30:22,320
<i>bölünüp dağıldı.</i>

258
00:30:33,998 --> 00:30:36,709
<i>Artık yalnız yaşıyorlar.</i>

259
00:30:40,255 --> 00:30:42,465
<i>Ama tamamen de değil.</i>

260
00:30:45,802 --> 00:30:49,639
<i>Bu yavru daha bir aylık.</i>

261
00:30:51,307 --> 00:30:54,853
<i>Sekiz yıl boyunca annesiyle kalacak.</i>

262
00:30:57,605 --> 00:31:01,985
<i>Bizim dışımızdaki tüm insansılar içindeki</i>
<i>en uzun çocukluk süresi.</i>

263
00:31:08,575 --> 00:31:13,454
<i>Hayatta kalmanın</i>
<i>tüm sırlarını öğretmek uzun zaman alır.</i>

264
00:31:19,878 --> 00:31:22,130
<i>Hangi çiçekler yenebilir…</i>

265
00:31:30,680 --> 00:31:33,975
<i>…çürümüş odundan</i>
<i>termitler nasıl çıkarılır…</i>

266
00:31:40,356 --> 00:31:44,694
<i>…ve zor zamanlarda,</i>
<i>meyve veren ağaçlar nerede bulunur gibi.</i>

267
00:32:02,420 --> 00:32:05,089
<i>Erkeğin çağrısı cevapsız kaldı.</i>

268
00:32:10,219 --> 00:32:13,598
<i>Başka bir orangutanla karşılaşmadan</i>

269
00:32:13,681 --> 00:32:16,684
<i>günler, hatta haftalar geçirebilir.</i>

270
00:32:23,274 --> 00:32:26,319
<i>Hislerini tam olarak bilen kimse yok.</i>

271
00:32:29,572 --> 00:32:31,741
<i>Ama belki de arada bir,</i>

272
00:32:32,492 --> 00:32:35,912
<i>insansı genlerinin derinliklerinde</i>

273
00:32:35,995 --> 00:32:39,290
<i>bir arkadaşının dokunuşunu arzuluyordur.</i>

274
00:32:48,007 --> 00:32:50,134
<i>Ancak en sosyal insansıların bile</i>

275
00:32:50,218 --> 00:32:53,680
<i>yalnız kalmayı seçtiği</i>

276
00:32:53,763 --> 00:32:55,348
<i>zamanlar vardır.</i>

277
00:33:08,361 --> 00:33:10,446
<i>Bugün anne ve yavrusu,</i>

278
00:33:10,530 --> 00:33:13,574
<i>bölgelerinin sınırına yakın bir yerde</i>

279
00:33:15,284 --> 00:33:17,328
<i>huzur ve sükûnet buldular.</i>

280
00:33:20,206 --> 00:33:22,291
<i>Şempanze toplumunun</i>

281
00:33:22,375 --> 00:33:24,419
<i>stresinden uzaktalar.</i>

282
00:33:34,262 --> 00:33:35,680
<i>Bir sınır devriyesi.</i>

283
00:33:37,390 --> 00:33:40,643
<i>Komşu gruptan erkekler.</i>

284
00:33:54,907 --> 00:33:55,992
<i>Alarm durumu.</i>

285
00:34:00,621 --> 00:34:02,040
<i>Sessizlik.</i>

286
00:34:13,342 --> 00:34:14,886
<i>Daha fazla meyve ağacının</i>

287
00:34:14,969 --> 00:34:18,097
<i>kontrolünü ele geçirme görevindeler.</i>

288
00:34:19,766 --> 00:34:22,935
<i>Bunu başarmak için de öldürecekler.</i>

289
00:34:26,773 --> 00:34:28,733
<i>Yavrulara da kıyacaklar.</i>

290
00:34:35,323 --> 00:34:37,325
<i>Anne, bir terslik olduğunu anladı.</i>

291
00:34:59,972 --> 00:35:01,557
<i>En iyisi ses çıkarmamak.</i>

292
00:36:19,844 --> 00:36:21,137
<i>Kıl payı kurtuldular.</i>

293
00:36:34,358 --> 00:36:39,697
<i>Savaş, bizimki kadar</i>
<i>şempanze hayatının da bir parçası.</i>

294
00:36:42,533 --> 00:36:46,871
<i>Ama en yakın akrabalarımızın hepsi</i>
<i>bu kadar saldırgan değil.</i>

295
00:36:53,502 --> 00:36:56,172
<i>Kongo Nehri'nin hemen üstünde,</i>

296
00:36:56,672 --> 00:37:00,676
<i>DNA'mızın neredeyse</i>
<i>yüzde 99'nun aynı olduğu bir insansı var.</i>

297
00:37:02,053 --> 00:37:05,348
WAMBA
DEMOKRATİK KONGO CUMHURİYETİ

298
00:37:12,730 --> 00:37:14,565
<i>Şempanzeler gibi</i>

299
00:37:14,649 --> 00:37:17,777
<i>cüce şempanzeler de</i>
<i>büyük topluluklar hâlinde yaşar.</i>

300
00:37:32,541 --> 00:37:36,212
<i>Cüce şempanze erkekleri de</i>
<i>diğerlerini korkutmak için</i>

301
00:37:36,295 --> 00:37:38,339
<i>güç gösterileri yapar.</i>

302
00:37:52,603 --> 00:37:56,315
<i>Bu erkek çok agresif davranıyor.</i>

303
00:38:04,782 --> 00:38:07,201
<i>Dişilerin de canına yetti artık.</i>

304
00:38:22,300 --> 00:38:23,884
<i>Cüce şempanzeler arasında</i>

305
00:38:23,968 --> 00:38:26,429
<i>en güçlü ittifakı dişiler kurar.</i>

306
00:38:28,848 --> 00:38:31,642
<i>Bu da onları güçlü kılıyor.</i>

307
00:38:36,856 --> 00:38:38,816
<i>Dişi şempanzelerin aksine</i>

308
00:38:39,567 --> 00:38:42,028
<i>erkekler tarafından yönetilmezler.</i>

309
00:38:44,530 --> 00:38:46,324
<i>Bu cüce şempanze yavrusu</i>

310
00:38:46,407 --> 00:38:49,618
<i>annesi tarafından zorbalardan korunacak.</i>

311
00:38:51,829 --> 00:38:54,957
<i>Savaşa girme ihtimali de pek yok.</i>

312
00:38:56,375 --> 00:38:59,378
<i>Cüce şempanze toplulukları</i>
<i>arasındaki münasebetler</i>

313
00:38:59,462 --> 00:39:01,005
<i>çoğunlukla barışçıl geçer.</i>

314
00:39:09,597 --> 00:39:11,807
<i>Şempanzelerden çok farklıdırlar.</i>

315
00:39:13,059 --> 00:39:15,061
<i>Ve kimse nedenini bilmiyor.</i>

316
00:39:25,529 --> 00:39:27,990
<i>Bu yavru şempanze büyüdükçe</i>

317
00:39:28,991 --> 00:39:33,496
<i>genç cüce şempanzelerin asla korkması</i>
<i>gerekmeyen tehlikelerle karşılaşacak.</i>

318
00:39:42,671 --> 00:39:47,760
<i>Ama gerçek bir insansının yapacağı gibi</i>
<i>elinden geleni yapıyor.</i>

319
00:39:50,888 --> 00:39:52,223
<i>Kim bilir?</i>

320
00:39:52,306 --> 00:39:55,393
<i>Bu, onlarca yıl sürecek</i>
<i>güzel bir dostluğun</i>

321
00:39:56,644 --> 00:39:58,104
<i>başlangıcı olabilir.</i>

322
00:40:03,818 --> 00:40:05,403
<i>Ama hem onların</i>

323
00:40:06,028 --> 00:40:07,863
<i>hem de tüm familyanın geleceği</i>

324
00:40:08,697 --> 00:40:09,824
<i>en güçlü</i>

325
00:40:11,075 --> 00:40:13,744
<i>insansının ellerinde.</i>

326
00:40:16,539 --> 00:40:19,083
<i>Yabani kuzenlerimizi öldürüyoruz.</i>

327
00:40:20,835 --> 00:40:22,336
<i>Onları kafese tıkıyoruz.</i>

328
00:40:24,588 --> 00:40:26,424
<i>Yuvalarını yok ediyoruz.</i>

329
00:40:31,595 --> 00:40:35,141
<i>Ama böylesine zorluklara rağmen</i>

330
00:40:36,100 --> 00:40:38,853
<i>insansılar bizi</i>

331
00:40:38,936 --> 00:40:40,438
<i>hâlâ şaşırtabiliyor.</i>

332
00:40:41,313 --> 00:40:45,276
BOSSOU
GİNE

333
00:40:45,359 --> 00:40:48,612
<i>İnsan yerleşimleriyle çevrili,</i>

334
00:40:48,696 --> 00:40:51,740
<i>neredeyse bir düzine</i>
<i>futbol sahası genişliğinde</i>

335
00:40:51,824 --> 00:40:54,326
<i>ıssız bir orman alanı.</i>

336
00:40:57,163 --> 00:40:58,289
<i>Sıra dışı bir</i>

337
00:40:58,372 --> 00:41:01,459
<i>şempanze grubuna ev sahipliği yapıyor.</i>

338
00:41:06,797 --> 00:41:08,883
<i>Neredeyse her gün</i>

339
00:41:08,966 --> 00:41:11,844
<i>bizim dünyamıza girmek zorunda kalıyorlar.</i>

340
00:41:46,754 --> 00:41:51,217
<i>Şempanzelerin bizi nasıl algıladığını</i>
<i>ancak tasavvur edebiliriz.</i>

341
00:42:00,017 --> 00:42:03,562
<i>Tedbirli olmak için</i>
<i>çok geçerli sebepleri var.</i>

342
00:42:13,072 --> 00:42:16,492
<i>Ama ucunda büyük ödüller de var.</i>

343
00:42:24,208 --> 00:42:28,587
<i>Şeker açısından bu kadar zengin olan</i>
<i>yetiştirilmiş meyvelerin tadı</i>

344
00:42:29,505 --> 00:42:31,507
<i>inanılmaz güzel olmalı.</i>

345
00:43:00,619 --> 00:43:04,915
<i>Bu şempanzeler, insanların arasında</i>
<i>gizlice hareket etmeyi…</i>

346
00:43:07,334 --> 00:43:11,922
<i>…ve bu zorlu yeni dünyadan</i>
<i>en iyi şekilde faydalanmayı öğrendi.</i>

347
00:43:15,009 --> 00:43:16,343
<i>Palmiye meyvesi.</i>

348
00:43:17,720 --> 00:43:22,600
<i>En iyi kısmı, protein ve kalori</i>
<i>açısından zengin iç çekirdeği.</i>

349
00:43:24,935 --> 00:43:26,270
<i>Ama bir sorun var.</i>

350
00:43:28,939 --> 00:43:31,734
<i>Sert bir kabukla çevrili.</i>

351
00:43:34,945 --> 00:43:38,365
<i>Ona ulaşmak ustalık ister.</i>

352
00:43:56,175 --> 00:43:58,802
<i>Kabuklu yemiş kırmak</i>
<i>bize basit görünebilir</i>

353
00:44:00,095 --> 00:44:02,348
<i>ama hayvan davranışları açısından</i>

354
00:44:03,223 --> 00:44:05,601
<i>devrim niteliğindedir.</i>

355
00:44:13,609 --> 00:44:20,366
<i>Bu özellikleri, insansıları alet kullanan</i>
<i>seçkin bir grubun en zirvesine taşıyor.</i>

356
00:44:23,410 --> 00:44:25,913
<i>İnsansılar yuva yapar.</i>

357
00:44:31,627 --> 00:44:32,670
<i>Şemsiye yapar.</i>

358
00:44:37,633 --> 00:44:38,717
<i>Çubuk.</i>

359
00:44:43,263 --> 00:44:45,432
<i>Mızrak bile.</i>

360
00:44:52,189 --> 00:44:54,441
<i>Bossou'daki bu gruba</i>

361
00:44:54,525 --> 00:44:55,859
<i>ender rastlanır.</i>

362
00:45:00,239 --> 00:45:04,410
<i>Ekinlerimizden faydalanmak için</i>
<i>birden fazla araç geliştirdiler.</i>

363
00:45:06,578 --> 00:45:08,956
<i>Çekiçlerin ve örslerin yanı sıra</i>

364
00:45:09,039 --> 00:45:11,041
<i>bunu da icat ettiler.</i>

365
00:45:12,960 --> 00:45:14,086
<i>Bir havan.</i>

366
00:45:17,214 --> 00:45:21,969
<i>Yenmesi daha kolay olsun diye</i>
<i>palmiye özünü ezmekte kullanıyorlar.</i>

367
00:45:24,138 --> 00:45:27,808
<i>Bu topluluğa özgü bir davranış.</i>

368
00:45:32,646 --> 00:45:36,692
<i>Diğer şempanze topluluklarına</i>
<i>büyük zarar veren</i>

369
00:45:36,775 --> 00:45:40,279
<i>kaçak avcı tuzaklarını</i>
<i>devre dışı bırakmayı bile öğrendiler.</i>

370
00:45:43,115 --> 00:45:48,662
<i>Ancak bu büyük başarılara rağmen</i>
<i>sayıları azalmaya devam ediyor.</i>

371
00:45:50,205 --> 00:45:53,792
<i>Sadece yedi Bossou şempanzesi mevcut.</i>

372
00:45:58,213 --> 00:46:02,050
<i>Grupta kalan tek genç, çaresiz bir şekilde</i>

373
00:46:03,677 --> 00:46:05,554
<i>oyun arkadaşları arzuluyor.</i>

374
00:46:16,064 --> 00:46:18,442
<i>Pascal Goumi bu bölgede yaşıyor</i>

375
00:46:19,276 --> 00:46:21,570
<i>ama bir tehlike arz etmiyor.</i>

376
00:46:26,033 --> 00:46:30,746
<i>Bir saha araştırmacısı olarak</i>
<i>bu şempanzeyi doğduğundan beri tanıyor.</i>

377
00:46:34,041 --> 00:46:37,753
<i>Arkadaş olduklarını söylemek yalan olmaz.</i>

378
00:46:42,007 --> 00:46:46,136
<i>Dostluk,</i>
<i>insansı başarısı için o kadar önemlidir ki</i>

379
00:46:46,220 --> 00:46:49,890
<i>türler arası sınırların bile</i>
<i>ötesine geçebilir.</i>

380
00:46:56,730 --> 00:46:59,149
<i>Ama artık gezegene</i>

381
00:46:59,233 --> 00:47:01,109
<i>insanlar hükmediyor.</i>

382
00:47:05,864 --> 00:47:08,075
<i>Dostlarımız olan insansılara</i>

383
00:47:08,158 --> 00:47:09,409
<i>çok az yer bıraktık.</i>

384
00:47:12,830 --> 00:47:16,542
<i>Ve onlara bakmakla</i>
<i>yükümlü olduğumuzu unuttuk.</i>

385
00:47:20,838 --> 00:47:23,173
<i>Sonuçta bu,</i>

386
00:47:23,674 --> 00:47:25,259
<i>bizim de ailemiz.</i>

387
00:48:13,348 --> 00:48:15,225
Alt yazı çevirmeni: Verda Tuna